|
Yaban Mersini -
Blueberry - Likapa Yaban Mersini
(vaccinum myrtillus) ılıman iklimlere adapte olmuş bir üzümsü meyve
türüdür. Anavatanı kuzey yarım kürenin serin ve dağlık bölgelerinde
yetişen bircok türü vardır.
Genel olarak kuzey Avrupa, Amerika’daki Rocky dağları ve ülkemizde,
Doğu Karadeniz bölgesinin rakımca yüksek olan fundalık ve ormanlık
bölgelerinde yabani formda değişik tipleri bulunmaktadır.
Rize’de Likapa,Trabzon’da Ligarba, Lifos veya Trabzon Üzümü, Rize
Pazar ilçesinde Kaskanaka, Rize Ardeşen İlçesinde Çera (Çela),
Artvin’de Morsivit veya Mahabak, Giresun’da Çalı Çiçeği, diğer
bölgelerde ise Ayı Üzümü, Çay Üzümü veya Çoban Üzümü olarak
isimlendirilen ve literatürümüze Yaban Mersini olarak giren bu
üzümsü meyve puslu veya parlak mavi rengi ile MAVİ ALTIN (blue gold)
olarak nitelendirilmektedir. İngilizcesi Blueberry olarak bilinen
yaban mersini Sağlık meyvesi olarak tanınmaktadır. Yaban Mersini
özellikle 1906 yılındaAmerika’da başlatılan ıslah çalışmaları sonucu
doğadaki yabani formlarına göre kültüre alınan çeşitlerin,
özellikleri (meyve iriliği, tadı,olgunluğu v.s) daha üstün
niteliklere sahip olduğu görülmüştür.
1879 tarihli Osmanlıca bir belgede, Rize’deki ormanlarda, kırlarda
ve halkın bazılarının bahçelerinde bol miktarda keşfedilen bir tür
çay ağacından bahsedilmektedir. Bu belgeye göre yöre halkı bu
bitkiyi, emek ve akça sarfederek terbiye edip yapraklarını kilosu on
mecidiye karşılığında satmaktadır. O zamanın hükümeti tarafından
gümrük vergisi alınan bu çaya benzeyen bitkiden, ayrıca orman
vergisi de alınmak istenmektedir. Rusya Hükümeti bu bitkiden vergi
namına bir şey almadığından bu çayların kaçak olarak yurt dışına
çıkacağından endişe duyulmaktadır. Trabzon valiliğinin yazısı
üzerine Osmanlı Hükümeti bu bitkiden örnekler istiyor. Orman
Bakanlığı’nın da kontrolünde olmak şartıyla bunun yararlı olup
olmadığı araştırılıp ondan sonra tarımının yapılmasına ve
yaygınlaştırılmasına teşebbüs edilmesi tavsiye olunmuştur.
Halen yeni çalışmalar Karadeniz Bölgesi’nde farklı rakımlara
adaptasyonu ve mevcut çeşitlerin çoğaltılma imkanlarına yönelik
çalışmalar tüm hızı ile devam etmekte ve bu çalışmalar TUBİTAK ile
DPT tarafından desteklenmektedir.
19 Mayıs Üniversitesi Ziraat Fakültesi öğretim üyelerinden Doç. Dr.
Hüseyin Çelik şöyle diyor:
"Karadeniz, tarımsal açıdan mükemmel imkânlar sağlayabilecek
potansiyele sahip. Yeni ürün çeşitleri önermeliyiz. Ben, bir
akademisyen ve Karadeniz âşığı olarak, 1996 yılından bu yana yeni
meyve türlerini tanıtmaya ve geliştirmeye çalışıyorum."
Dr. Hüseyin Çelik, önce Karadeniz′in ünlü kokulu kara üzümü ile
ilgilenmiş. Örnekler toplamak için köylerde dolaşırken Rize,
İkizdere Şimşirli köyünde, Köy Enstitülü emekli öğretmen Osman
Yıldız ile tanışmış. Dr. Çelik anlatıyor:
"Osman Yıldız, yurtdışından getirdiği likapa fidanlarını yetiştirmek
için uğraşıyormuş. Rize′de Likapa, Trabzon′da Ligarba, Rize Pazar′da
Kaskanaka, Ardeşen′de Çera olarak isimlendirilen ve yabani meyveleri
beğenilerek tüketilen likapa, yurtdışında ′blueberry′ adıyla çok
yüksek fiyatla satılır. Bizde ise ticari olarak yetiştirilmiyor.
İkizdereli Osman Yıldız, yurtdışında çok yüksek fiyatla satılan
blueberry meyvesini görünce "Yahu bu bizim likapaya benziyor"
diyerek fidanlarını getirip köyüne dikmiş. Osman Yıldız ve oğlu
Osman Nuri Yıldız, 2.5 dönüm bahçesini bize verdi. Şimdi, burada
likapa yetiştirme çalışmaları yapıyoruz. Projeyi DPT ve TÜBİTAK
destekliyor."
Dr. Hüseyin Çelik, üzümsü meyveler denen meyve grubunda uzman.
Bektaşi üzümü, frenk üzümü, kokulu kara üzüm, ahududu, böğürtlen
gibi meyvelerin oluşturduğu bu grup, tüm dünyada büyük miktarlarda
yetiştiriliyor ve tüketiliyor. Ancak her nedense ülkemizde
yetiştirilmiyorlar. Dr. Çelik, bu grubun bir üyesi olan likapa
hakkında şunları söylüyor:
"Geçen yıl deneme bahçesinde yetiştirdiğimiz 500 kilo likapa, Rizeli
Üçel firması tarafından reçel olarak işlendi ve çok beğenildi.
ABD′den ithal edilerek İstanbul′daki marketlerde satılan likapa
meyvesinin 250 gramı 5 milyon liradan alıcı buluyor. Asitli
topraklarda yetişen likapa için özellikle Rize ve Trabzon tam
biçilmiş kaftan. Dünyadaki lüks ve pahalı meyvelerden biri olan
likapa, ülkemizde de layık olduğu yeri çok yakında alacak. Rize
Milletvekili İlyas Çakır′ın da desteklediği projemizle belki de 4 -
5 yıl sonra dünyaya likapa satar duruma geleceğiz. Ortalama olarak
bir dönüm fındık bahçesinden 300 milyon lira, çay bahçesinden 675
milyon lira, böğürtlen - ahududu bahçesinden 3 milyar lira gelir
elde edilebilirken, 2003 yılında 1 kg. yaban mersini 4 milyon liraya
satıldı. Bir dönüm likapa bahçesinden 2 bin 500 kilo meyve alınır.
Dolayısıyla elde edilen gelir 8 milyar liradan fazladır." (6)
Üçel Gıda Temsilcisi Harun ŞİMŞEK ise sektör olarak likapa bitkisine
çok önem verdiklerini, likapanın reçel yapımında, pastacılıkta,çay,
şarap,ilaç ve bir çok alanda kullanılmakla beraber üretimin yetersiz
kaldığını kendilerinin sektör olarak şu anda 5 ton olan ürün
kapasitesinin 50.000 tona çıkarılması durumunda dahi bu ürünü almaya
hazır olduklarını, üretimin arttırılması durumunda likapada ihracat
yolunun açılacağına ve bu konuda Avrupa’da söz sahibi olacağımızı
belirtmiştir. (5)
Likapanın
Besin Değeri ve Sağlık Açısından Önemi
Bir bardak likapa meyvesi 145 gram gelmektedir ve 21 gr
karbonhidrat, 1 gr protein, 0.5gr yağ, 19mg C vitamini, 145 IU A
vitamini 85 kalori içerir.
100 gram yenilebilir yaban mersininin %83'ü su, %0,7', si protein,
%0,5'i yağ, %15'i karbonhidrat, %1,5'uğu lifdir.
62 kalori sağlar.
Adet kanamalarını düzenleyen bir meyve olarak tavsiye edilmiştir.
-Ağız, deri ve üriner sistem enfeksiyonları
-Anti kanserojen ve antioksidant (damarlarda yağ birikimini
engelleme) özelliğine sahiptir
-Aşırı kanamayı durdurma
-Bağırsak metabolizmasını düzenler
-Damar hastalıkları
-Rn güvenilir kullanım alanlarından birisi de damar hastalıklarıdır.
Bu hastalıklara kılcal damar çatlamasıda dahildir. Zayıf kılcal
damarlar çatlayabilir. Bu durum ise sık sık tekrarlanan bere,
morluk, çürük ve eziklere neden olur. Zayıf kılcal damarlar ise
zayıf kan dolaşımını ve bağ dokusunu akla getirir ki bu durum artrit
yada mafsal iltihabı gibi rahatsızlıklarla yakından ilgilidir.
Yabanmersini meyvelerinde bulunan antosiyanidin kılcal damarları,
serbest radikal saldırısından koruyarak onların kuvvetlenmesine
hizmet ederken aynı zamanda sağlıklı bağ dokusu ve yeni kılcal damar
oluşumuna da katkıda bulunur. Yabanmersini meyve ekstresi, damar
sertliği için bir risk faktörü olan parçalanmış kan hücrelerinin
atardamar çeperlerine yapışmasını da azaltmaktadır. Bunun yanında,
Damar sertliği riskini de azaltır.
-Gece körlüğünü ortadan kaldırır
2. Dünya savaşı sırasında İngiliz Hava Kuvvetleri pilotlarının
doktorların önerisiyle bol miktarda yaban mersini reçeli yiyerek
gece uçuşlarına çıktıklarını ve yorgun gözlerini dinlendirdiklerini
kayıtlardan biliyoruz. Pilotlar, yabanmersini reçeli yedikten sonra
gece uçuşlarına çıktıklarında gece görüşlerinde bir düzelme ve
iyileşme hissettiklerini sık sık rapor ediyorlardı.
Avrupa ve Amerika’da yabanmersini preparatları gece körlüğü ve
diyabetik retinopati ve zayıf kan dolaşımını artırmak için
kullanılmaktadır. Almanya’da ise ayrıca, ishal durdurucu olarak da
kullanılmaktadır.
Göz yorgunluğunu giderir, miyopluk ve şeker hastalığınından
kaynaklanan görme bozukluklarını engeller
Gut ve
Romatizma
-HIV virüsünün tekrarlanmasını azaltır.
-İshal durdurucu; yaprak ve kuru meyvelerinden yapılan çay
-Kan şekeri ve kolestrolü düşürür.
-Kansere karşı vücudu koruyan enzimleri çalıştırır.
-Kalp krizi riskini azaltır. Damar sertliği oluşumunu engeller
-Sağlıklı bağ dokusu ve yeni kılcal damar oluşumuna yardımcı olur.
-Taze olarak yenildiğinde kanı temizler.
-Varis ve basuru iyileştirir.
-Yaprak ve kuru meyvelerinden yapılan çay ishal giderici olarak
kullanılır.
-Zayıf kan dolaşımını artırmak.
-Bitkisel Özellikleri ve İstekleri.
-Meyveler hasat edilirken olgun meyveler alınır.
Olgunlaşmayan meyveler dalda bırakılır daha sonra tekrar olgunlaşan
meyvelerin hasadı yapılır.
Likapanın
Bitkisel Özellikleri
-Çalı görünümünde olup özellikle yabani formları değişik boyda ve
meyve özellikleri bakımından farklıdır.
-Kültüre alınan çeşitlerde boy genelde 1m-1.5 arasıda değişir.
-Saçak kök miktarı çok fazla olup, yüzlek kök yapısına sahiptir,
toprak tipine bağlı olarak kökler 1 metre derinliğe kadar
inebilmektedir.
-Çiçek tomurcukları yaz sonlarına doğru oluşur ve sadece yeni
sürgünler üzerinde meydana gelere, ertesi yıl ilkbaharda sürerek
çiçek açarlar. Yaşlı dallarda üzerinde sadece yaprak gözleri oluşur.
-Çiçekler 5 çanak yaprak yaprak, 5 taç yaprak, 10 erkek organ ve 1
dişi organ içerir.
Kültüre alınan çeşitlerde çiçeklenme dönemi Mayıs ayının ikinci
yarısına doğru bir 10-15 günlük periyot içinde salkım şeklinde
beyaz, krem rengi açılan çiçekler, arılar tarafından tozlaşma
sağlandıktan sonra, aynı periyotla Temmuz ayının ikinci yarısında
meyveler kademeli olarak olgunlaşır.
-Olgun meyvelerin mavi renk almaktadır
-Toprak İstekleri, nemli , drenajı iyi olan, organik maddece zengin
ve asit topraklarda iyi yetişirler.
-Toprak asitliği pH=4.0 ile 5.5 arasında olmalıdır.
-Yaban mersin'nin yetiştiği topraklardaki besin maddeleri ya çok
düşük olmalı ya da yavaş çözünen gübreler kullanılmalıdır.
-Topraktaki kalsiyum düzeyinin yüksek olmasından da hoşlanmazlar.
Likapa
Bakımı
-Meyve veriminden düşmüş 4-5 yıllık dallar budanma lıdır.
-Genç 2-3 yılık dalların bırakılması meyve verimi için gereklidir.
Likapanın
Çoğaltılması
-Pratikte çoğunlukla çelikle çoğaltma yapılmakta, bunun yanında
daldırma, aşılama ve doku kültürü ile de çoğaltılabilmektedir.
-Çelikler Odun çeliği ve yarı odunsu çelik olmak üzere iki şekilde
alınır.
-Köklendirme ortamında köklenen çelikler fidan haline getirilir.
Likapanın
Kullanım Alanları Nelerdir
-Likapa, antioksidan madde içeriği en yüksek bahçe bitkisidir. Çok
farklı amaçlar için kullanılmaktadır.
Likapa
Taze Meyve Olarak
-Meyve suyu olarak; tek başına veya diğer meyve sularıyla kokteyl
yapılarak.
-İlaç sanayisinde, kuru meyvesi, çiçek, kök ve yaprakları
-Süt ve süt ürünleri teknolojisinde; dondurma, yaban mersini içeren
süt veya yoğurt
-Likapa kuru meyve teknolojisinde
-Meyveli Ekmek
-Çörek
-Kek
-Puding
-Pastalarda
Likapa
Baharat Sanayisinde
-Meyve salatalarında
-Reçel
-Marmelat
-Konserve
-Çay, kuru yaprağı ve kuru meyvesi
Diyet
Mönülerinde
Likapa
Türleri
-Kadife Yapraklı Yaban Mersini
-(Vaccinium myrtilloides Michx.)
-Yaprak ve gövdesinde, tüy içermesiyle diğer türlerden ayrılır.
-Yaprak kenarları düz olup diş içermezler.
-Ormanlık alanlarda yaygındır.
-Çok kısa sürede, çok fazla miktarda sürgün ve dal oluşturan bu
yaban mersini türü, çok bol ürün verir.
-Vaccinium myrtilloides Michx.
Yer Yaban
Mersini
-(Vaccinium boreale Hall& Alders)
-Çok fazla dallanabilen bir türdür.
-Genelde toprak altında büyümesini sürdürür.
-Denize doğru burun gibi uzanmış açık alanlarda bol miktarda bulunur
Vaccinium boreale Hall& Alders
Adı, Kısa
Boylu Mersin
-(Vaccinium angustifolium Ait.)
-Yabani olarak bilinir, çalıları kısa, yaprakları ise cilallanmış
gibi çok parlaktır.
-Yapraklar düz ve kenarları dişlidir.
-Yaprakların ucunda küçük bir beze taşırlar.
-Terk edilmiş alanlardaki kuru otların üzerinde gelişir ve böyle
olanlarda yaygın olark görülürler.
Vaccinium angustifolium Ait.
Yüksek
Çalı Formlu Yaban Mersini
-Günümüzde ticari oarak yetiştirilen ve melezlemeleri yapılan
yüzlerce çeşidi olan yüksek çalı formlu yaban mersini bulunmaktadır.
Bunlar arasında, Kuzey orjinli (Vaccinium corymbosum L.) ve Güney
Orijinli (Vaccinium corymbosum, Vaccinium darrowi Camp. ve Vaccinium
ashei) melezleri gibi farklı iki grup yer almaktadır.
-Yüksek çalı formu yabani mersinler dik büyüme gösterirler.
-Kışın yapraklarını dökerler. 2-5 metreye kadar boylanabilinirler.
Ancak, kültüre alındıklarında 1-3 metre arasında boylanmalarına
müsaade edilir.
-Yaprakları eliptik veya oval olup 7,5 cm uzunluğundadır. Alt
yüzeyleri ince tüylü, kenarları düzdür.
Vaccinium
corymbosum L.
-Sürgünler -20C ile -40C arasında zarar görürler.
-Meyveleri 1,5 - 2 gram ağırlığında olup; meyve rengi mavi-siyahtır.
Kaliteli olan meyveleri taze tüketimden ziyade sanayi için uygundur.
Meyve olgunluğu artıkça renkte matlaşma meydana gelir. Çiçeklenmeden
45-75 gün içinde meyveler olgunlaşır. Çiçekleri ters dönmüş semaver
şeklinde olduğundan tozlanmada arılara ihtiyaç vardır.
-Kısa Çalı Formlu Siyah Yaban Mersini
(Vaccinium
angustifolium nigrum Wood-Boivin)
-Yapraklar mavi yeşil renkte iken, meyveleri parlak siyah renktedir.
Mera ve doğal ortamlarda yetişir. Sürekli yakılan ortamlarda yaban
mersini'nin artış oranı çok daha hızlı olmaktadır.
-Tavşangözlü Yaban Mersin
(Vaccinium
ashei Reade)
-Dik ve kuvvetli büyüme gösterir. 10m boylanabilinir. ancak kültüre
alındığında 1-3 m'ye budanmalıdır. Yaprakları küçük, oval veya
eliptik olabilir. Meyveleri 1,2 ile 1,5 gram ağırlığında, mavi-siyah
renkte, sert kabuklu ve fazla çekirdeklidir. Çiçek tomurcukları kış
döneminde -24 C ile 30C'lere dayanabilir.
-Meyvelerin raf ömrü diğerlerine göre daha uzundur. El ile hasat
için bitki boyunun 80 cm'de olması tercih edilir. Meyveleri taze ve
sanayilik olarak üretilebiliir. Meyveler matlaşmaz. Çiçeklerdeki taç
yapraklar döküldükten sonra 90 gün içinde meyveler olgunlaşır. Tam
olgunlukta toplansalarda bu durumu uzun süre muhafaza eder ve
buruşmazlar.
NOT: Cumartesi Pazar Günleri Bu
Telefon İle Likapa Siparişi Alınır.
Tlf: 0505 345 0487
|
