RADYOTERAPİ UYGULAMA ŞEKİLLERİ
Uygulanış şekline göre radyoterapi genel olarak iki kısımda
incelenebilir :
HARİCİ (EKSTERNAL)
RADYOTERAPİ
Tedavinin
içeriği ve planlama: Harici radyoterapi, radyoterapi uzmanının, hastanın
ve hastalığın durumuna göre planladığı tedavinin Co-60 veya Lineer
Akseleratör (Linac) cihazları ile, hastaya dışarıdan ve belli bir
mesafeden uygulanması esasına dayanır. Verilecek radyasyonun toplam dozu
küçük ve eşit dozlara bölünerek, günlük seanslar halinde haftanın 5 günü
uygulanır. Tedavi süresi 1 günden 8 haftaya kadar değişebilen
uygulamalar mevcuttur. İlgili personel sizin için ilk gün bir randevu
saati ayarlayacak ve tedaviniz hergün aynı saatte uygulanmaya
çalışılacaktır. Bu, günlük yaşantınızın düzenini korumak açısından da
faydalıdır. Radyoterapiye başladığınız zamanki genel durumunuz, araç
kullanmaya, uzun yolculuk yapmaya, günlük işlerinizi ya da mesleğinizi
yapmaya devam etmek için uygunsa, radyoterapi sırasında da bu durumlarda
bir değişiklik olmayacaktır. Fakat özellikle uzun süreli tedavilerde,
ilerleyen haftalarda bazı yan etkiler gelişebilmektedir. Bu gibi
durumlarda sözkonusu işlevler için yakınlarınızdan yardım istemeniz
gerekebilir.
Radyoterapi kliniğindeki ilk randevunuzda tedavinizin planlaması
yapılacaktır. Planlama, tedavinin çok önemli bir bölümüdür.Radyoterapi
planlaması, radyoterapi uzmanının hastalığınız hakkında yeterli bilgiyi
almasını takiben, tedaviyi önce kafasında planlaması ile başlar.
Hastalığınızın durumuna göre, tedavi verilecek alan, verilecek günlük ve
toplam dozlar için karar alınır. Daha sonra simülatör denilen cihaz
yardımıyla tedavi alanı görüntülenerek, alanın izdüşümü hastanın cildine
özel bir boya işaretlenir. Bu işleme simülasyon denir. Simülatör cihazı,
tedavi cihazı ile aynı ölçeklerde dizayn edilmiş bir cihazdır ve ondan
farklı olarak röntgen filmi çekebilir. Böylece her hasta için mutlaka
tedavi alanının röntgeni alınarak, doğru bölgenin tedaviye girdiğinden
emin olunur. Bu işlem ortalama 15-45 dakika sürer. Doğru ölçü
alınabilmesi, doğru pozisyonun ve doğru alanın tespit edilebilmesi için
bu süre içinde hiç hareket etmeden uzanmak zorundasınız. Simülasyon
işlemi sırasında bazen birtakım organların görünür hale gelmesini
sağlamak amacıyla ağızdan veya damardan bazı ilaçlar uygulanabilir.
Simülasyon işlemi, tespit edilen doğru alanın cildinize özel bir boya
ile işaretlenmesi ile sonlanır. Bu işaretleri nasıl muhafaza edeceğiniz
size anlatılacaktır. İşaretler terleme ya da giysilerinize bulaşma
yoluyla silinmeye başlayabilir. Bu yüzden tedavi süresince eski
çamaşırlar giymeniz uygun olacaktır. İşaretlerin silinmeye başladığını
hissettiğiniz zaman bunu ilgili personele derhal haber veriniz. Bu
işaretleri asla kendi kendinize çizmeye çalışmayınız. Ayrıca tedavi
alanına tedavi süresince su, krem, ilaç vs hiçbir maddenin teması
önerilmez ve bu çizgilerin çizildiği andan tedavi sonuna kadar genel
vücut banyosu yasaklanabilir. Bu duruma hazırlıklı olmak ve ilk
başvuruya banyo yapmış olarak gelmek uygun olacaktır. Bu arada tedavi
alanının dışındaki bölgeler için bu tür kısıtlamalara kesinlikle gerek
yoktur. Bazı merkezlerde cildinize boya yerine birkaç yere nokta
şeklinde dövme (tatü) yapılabilir. Bu yanlızca sizin isteğinizle
olabilir. Çünkü bu işlem biraz rahatsızlık verici olabilir ve noktalar
kalıcıdır.
Uygulanan ışının o bölgedeki doz dağılımını görmek için özel yöntemlerle
vücudunuzun bazı bölgelerinin ölçüsünün alınması gerekebilir. Tedavi
baş-boyun bölgesine uygulanacaksa, özel bir madde kullanılarak baş
ve/veya boyun bölgesinin kalıbının çıkartıldığı bir maske (orfit) her
hasta için ayrı olmak üzere oluşturulur. Bu maske, her tedavi öncesi
hastanın baş ve/veya boyun bölgesine yerleştirilerek pleksiglas bir
levhaya sabitlenir.
Böylece
hem hastanın hareketsiz kalması sağlanarak tedaviye girecek alanın
doğruluğundan emin olunacak ve hem de hastanın yüzüne çizgiler
çizilmesine gerek kalmayacaktır. Maske ilk seferde size tuhaf gelebilir,
kullanımı zor olabilir, özellikle nefes alma zorluğu yaratabilir. Fakat
her seferinde sadece birkaç dakika takacağınız için kısa sürede
alışmanız zor olmayacaktır. Benzer tedavi kalıpları vücudun başka
bölgeleri için de (örn.pelvis) kullanılabilir ve temel amaç tedavi
bölgesinin tedavi boyunca hareketsiz kalmasını sağlayabilmektir. Çizim
işlemi bittikten sonra radyasyon fiziği uzmanının yapacağı hesaplama ile
tedavide her gün ne kadar süre kalacağınız tespit edilir.
Planlama
günü, radyoterapi kliniğindeki ilk gününüzdür. Muhtemeldir ki, daha önce
hiç tanışık olmadığınız birtakım işlemlerle, hiç bilmediğiniz ve hatta
belki korktuğunuz bazı cihazlarla karşılaşacaksınız. Zihninizin bu
konularla meşgul olması çok doğaldır. Bu yüzden ilgili personele
aklınıza takılan herşeyi sormaktan asla çekinmeyiniz. İnsanlar
çoğunlukla personelin yoğun çalışma temposunu görerek, soru sormaktan
çekinirler. Ama bu, zihninizi işgal eden bilinmezlerden kurtulmanıza
engel olmamalıdır. Zira açıklanmayan her husus gözünüzde büyüyecektir.
Ayrıca tedaviniz hakkında soracağınız her soru, tedaviyi hem sizin için,
hem de ilgili personel için biraz daha kolaylaştıracaktır.
Tedavinin
uygulanması : Tedavinin ilk günü tedirgin olmanız oldukça normaldir. Ama
ilk tedaviye girip, işlemi gördükten sonra korkularınızın boş olduğunu
görecek, her geçen gün biraz daha rahat olacaksınız. Güvenlik nedeniyle
radyoterapi bölümleri çoğunlukla bodrum katlara inşa edilir. Büyük
ebatlı cihazlar ilk görüşte özellikle çocuk hastalar için endişe verici
olabilir. Her türlü endişe ve korkularınızı ilgili personele aktarmaktan
asla çekinmeyiniz. Siz ne denli rahat olursanız, tedaviniz o denli
başarılı olacaktır.
Radyasyon
tedavisi sadece birkaç saniyeden birkaç dakikaya kadar değişen sürelerde
gerçekleşir. Bu tedavi kesinlikle ve tamamen ağrısız bir tedavidir. Her
tedavi öncesi radyoterapi teknisyeni, sizi tedavi masasında doğru
pozisyonda yatırarak tedaviye hazırlar. Bu hazırlık sırasında mümkün
olduğunca rahat olmanız, teknisyenin işini kolaylaştıracaktır. Doğru
pozisyon sağlandıktan sonra ilgili personel sizi tedavi süresince odada
yanlız bırakmak üzere ayrılacaktır. Ancak onlar sizi bir kapalı devre
televizyon sistemi ile ya da bir pencereden tedavi süresince dikkatle
izleyeceklerdir. Bir pozisyon kayması gördüklerinde uygulamayı derhal
sonlandırıp pozisyonunuzu düzeltmek için odaya girebilirler. Ya da
beklenmedik bir sağlık sorunu karşısında olaya anında müdahele
edeceklerdir. Ayrıca her tedavi odasında, sizin sesinizi dışarı
duyurabilmenizi ya da oda dışındaki personelin sizi ikaz edebilmesini
sağlayacak diafon sistemi mevcuttur. Radyoterapi cihazı ile sadece bir
açıdan tedavi mümkün olabileceği gibi, çoğu zaman değişik açılardan
tedaviye ihtiyaç duyulur. Siz pozisyonunuzu hiç değiştirmeden, 360
derece rotasyon özelliği olan cihaz, önceden belirlenen açıda
döndürülür. Bu sırada çıkabilecek gürültü ya da cihazın görüntüsü
tedirgin edici olabilir. Teknisyen size ilk tedaviden önce, tedavi
sırasında neler olacağını anlatacaktır.
Radyoterapi tedavisi çoğunlukla ilk gün planlandığı şekilde sonlanmaz.
Belli dönemlerde tedavi alanının küçültümesi, bazı kritik organların
korunması, yeni alanlar eklenmesi gibi sebeplerle, önceden belirlenmiş
günlerde yeni planlamalar gerekecektir. Doktorunuz sizi bu konuda ilk
günden bilgilendirecektir. Tedavi alanının özelliğine göre bazen filtre,
bolus, kurşun blok koruması gibi tedaviye yardımcı araçlar
kullanılabilir. Doktorunuz bu konuda da size gerekli açıklamayı
yapacaktır.
|
 |
